Պահոցը՝ առանձնացված էկոլոգիական արժեքներ ունեցող՝ բուսականության, կենդանական աշխարհի, երկրաբանական կամ մշակութային եզակի հատկանիշներով տարածք, որը պահպանվում է հատուկ կարգով և ծառայում է գիտական ուսումնասիրությունների, կրթության և էկո-տուրիզմի նպատակներին: Պետական կամ մասնավոր տերեր՝ այդ թվում հասարակական կազմակերպություններ, կարող են նշանակել պահպանվող տարածքներ՝ համապատասխան տեղական և միջազգային ստանդարտներից ելնելով:
Պահպանության միջազգային շուրջագծեր
– Պահպանվող տարածքները դասակարգվում են IUCN–ի խմբագրած կրիտերիաներով՝ կախված վտանգի աստիճանից և մարդածին գործունեության սահմանափակումներից:
– Առավել խիստ ռեժիմ ունեն արգելոցները (Category Ia/Ib), որ կարող են արգելափակել նույնիսկ գիտահետազոտական մուտքերը՝ պահպանելու առավել աղաղակող էկոհամակարգերը:
– Ազգային պարկերը (Category II) թույլատրում են սահմանափակ զբոսաշրջություն և կրթական պրակտիկա, միաժամանակ խթանում են բնության առօրյա հսկողությունը։
Աղյուսակ՝ արգելոցների սկզբնավորումը աշխարհում
1821 թ. – Չարլզ Ուոթերտոնի անձնական Ուոլթոն հողակտորը (Ուեսթոն Յորքշիր, Անգլիա) առաջին ժամանակակից արգելոցը՝ չորս մղոն պարիսպներով։
1836 թ. – Դրախենֆելս (Siebengebirge, ՀՆԳ)՝ առաջին “պետական” արգելոց Գերմանիայում։
1872 թ. – Yellowstone ազգային պարկ (ԱՄՆ)՝ աշխարհի առաջին մեծ պետական արգելոց։
1879 թ. – Թագավորական ազգային պարկ (Սիդնեյ, Ավստրալիա) և Բարգուզինի զպովեդնիկ (կայսերական Ռուսաստան)՝ գիտական կոորդինացված պահոցի առաջին օրինակներ։
Հայաստանի 3 պետական արգելոցներ
Խոսրովի անտառ – հիմնադրում 4-րդ դ., պետական կարգավիճակ 1958 թ.՝ 23,200 հա տարբեր կենսաբազմազանությամբ։
Էրեբունի արգելոց – պատմամշակութային և ավանդական գյուղատնտեսական մշակույթային արժեքներ՝ փոխհատուցում են քաղաքային ընդարձակմանը։
Շիկահող արգելոց – 1958 թ. պետական արգելոց՝ կենարար ակունքներից մինչև ալպյան գագաթներ, հարուստ endemic ֆլորա և ֆաունա։
FPAN «Գյուղական տուրիզմի զարգացման» ծրագրի նպաստները
Գիտահետազոտական աջակցություն – ֆոնդավորում է արգելոցների կենսաբազմազանության մանրամասն ուսումնասիրություններ՝ GPS մոնիթորինգ, նմուշառում, տեղեկատվական բազաներ։
Էկո-կրթական ծրագիրներ – սեմինարներ, դաշտային ճամբարներ, դոկտորական հետազոտողների ու դպրոցականների համատեղ արշավներ։
Թուրիզմի կառավարման ուղեցույցներ – ճանապարհային քարտեզներ, կայանների պլանավորում՝ նվազագույն էկոհումքը երաշխավորելու համար։
Ծրագրերի մասնակցային մոդելներ – համայնքային կոմիտեներ, բնակիչների հիմնած էկո-պահպանողական խմբեր, տեղական ձեռնարկությունների խթանում։
Հայաստանի արգելոցներն ու ազգային պարկերը ոչ միայն բնության պահպանման բազա են, այլև համայնքային կայուն զարգացման, գիտաժողովների և էկո-տուրիստական պրակտիկաների կենտրոններ։ Պահպանենք մեր արգելոցները՝ հանուն բնական ժառանգության և գալիք սերունդների բարեկեցության։
